Wie draait op voor wat niemand wist? Heronderhandelen bij ongekende omstandigheden in 2027

17.11.2026

U laat een nieuw bedrijfspand bouwen. Het contract is getekend en de prijs ligt vast. Tijdens de graafwerken stuit de aannemer op een harde grondlaag waar niemand van wist. De werken lopen vertraging op en worden flink duurder. Wie draait daarvoor op?

Tot nu toe bevatte het Burgerlijk Wetboek daarover geen specifieke regel. Vanaf 1 september 2027 verandert dat. De wet regelt dan wat er gebeurt bij zogenaamde ‘ongekende omstandigheden’: problemen die al bestonden toen het contract werd gesloten, maar waar geen van beide partijen van op de hoogte was. De regel geldt niet alleen voor bouwwerken, maar voor elk contract waarbij iemand een dienst levert.

In dit artikel leggen we uit wat de nieuwe regel inhoudt, hoe hij verschilt van twee bestaande regels (overmacht en imprevisie) en hoe u uw contracten er nu al op kunt voorbereiden.

Een nieuwe regel in Boek 7

Boek 7 is het deel van het Burgerlijk Wetboek dat specifieke soorten contracten regelt. Het nieuwe Boek 7 introduceert voor dienstencontracten een uitdrukkelijke regeling voor ongekende omstandigheden. Daarmee krijgt een problematiek die vooral in de aannemingspraktijk bekendstaat als sujétions imprévues, een plaats binnen het bredere dienstencontract.

De nieuwe bepaling vormt een aanvulling op de bestaande leerstukken van overmacht en imprevisie. Ze verdient bijzondere aandacht bij het opstellen van diensten- en aannemingscontracten. De meerwaarde ervan wordt duidelijk wanneer we ongekende omstandigheden naast overmacht en imprevisie plaatsen.

Overmacht: uitvoering wordt onmogelijk

Overmacht komt in beeld wanneer een ontoerekenbare omstandigheid de nakoming van een verbintenis onmogelijk maakt. De kernvraag is of de verbintenis redelijkerwijs nog kan worden uitgevoerd. Bij tijdelijke overmacht wordt de nakoming in beginsel opgeschort; bij een definitieve onmogelijkheid kan de schuldenaar definitief worden bevrijd.

Omstandigheden die de uitvoering uitsluitend moeilijker of duurder maken, maar niet onmogelijk, volstaan op zichzelf niet om van overmacht te spreken.

Imprevisie: gewijzigde omstandigheden maken uitvoering buitensporig bezwarend

Bij imprevisie blijft uitvoering mogelijk, maar wordt zij door een verandering van omstandigheden na de contractsluiting buitensporig bezwarend.

Het Burgerlijk Wetboek voorziet voor dergelijke nieuwe omstandigheden in een mogelijkheid tot heronderhandeling. Daarbij spelen onder meer een rol: de onvoorzienbaarheid van de verandering, het ontbreken van toerekenbaarheid en de vraag of de betrokken partij het risico heeft aanvaard.

Het essentiële aanknopingspunt is dus dat de omstandigheden na de contractsluiting zijn veranderd.

Ongekende omstandigheden: de relevante toestand bestond al, maar was onbekend

“Ongekende omstandigheden” richt zich op een andere situatie. De omstandigheid die de uitvoering bemoeilijkt, bestond reeds bij de contractsluiting, maar was toen ongekend.

Denk opnieuw aan de aannemer die tijdens de graafwerken op een massieve grondlaag stuit. De bodemgesteldheid is niet veranderd en de uitvoering is niet noodzakelijk onmogelijk geworden. Toch kan de aangetroffen toestand aanzienlijke gevolgen hebben voor de uitvoering van de overeenkomst.

Precies daar ligt de eigen plaats van de nieuwe regeling: niet elke verstoring vindt haar oorsprong in een gebeurtenis die zich na de contractsluiting voordoet.

De ongekende omstandigheden kunnen, net zoals bij imprevisie, aanleiding geven tot een contractheronderhandeling.

Drie juridische pistes

De drie leerstukken hebben elk hun eigen toepassingsvoorwaarden. De uitdrukkelijke regeling van de sujétions imprévues doet bovendien geen afbreuk aan imprevisie of aan de mogelijkheid om zich op overmacht te beroepen wanneer aan de toepassingsvoorwaarden daarvan is voldaan.

Bij een concreet geschil moet daarom telkens worden onderzocht wat de oorzaak van de verstoring is, wanneer de relevante omstandigheid bestond en welke gevolgen zij heeft voor de uitvoering. Elk ingeroepen leerstuk moet daarbij afzonderlijk aan zijn wettelijke voorwaarden worden getoetst.

Wat betekent dit voor de contractpraktijk?

De nieuwe regeling is in het bijzonder relevant voor de bouwsector, waar tijdens de uitvoering technische of materiële omstandigheden aan het licht kunnen komen die bij de contractsluiting onbekend waren.

De drie regelingen zijn in beginsel van suppletief recht. Partijen kunnen de toepassing ervan dus contractueel nader regelen, beperken of uitsluiten en zelf bepalen hoe de betrokken risico’s tussen hen worden verdeeld. Dit maakt een duidelijke contractuele risicoverdeling des te belangrijker.

Voor bouwheren en aannemers is dit dan ook een aanleiding om bestaande contractmodellen kritisch te evalueren. Daarbij verdienen onder meer de volgende elementen aandacht:

  • Risicoverdeling: wie draagt het risico van omstandigheden die bij de contractsluiting onbekend waren?
  • Prijsherziening: hoe worden bijkomende kosten als gevolg van dergelijke omstandigheden behandeld?
  • Uitvoering op de werf: sluiten de contractuele afspraken aan bij de manier waarop partijen tijdens de uitvoering handelen?

Een zorgvuldig opgestelde clausule is daarbij belangrijk, maar ook de toepassing ervan in de praktijk verdient aandacht. Onduidelijkheid over de risicoverdeling of de manier waarop partijen met onverwachte situaties moeten omgaan, kan immers aanleiding geven tot geschillen.

Besluit: ongekend is niet hetzelfde als onvoorzien

Met deze nieuwe regeling voegt het Burgerlijk Wetboek een bijkomend juridisch aanknopingspunt toe voor verstoringen bij dienstencontracten.

De nieuwe regels treden in werking op 1 september 2027 en zijn in beginsel van toepassing op overeenkomsten die vanaf die datum worden gesloten. Voor overeenkomsten die voordien zijn gesloten, blijft het huidige recht in principe van toepassing.

Onze experten bij Van Havermaet helpen u graag om uw bestaande overeenkomsten en algemene voorwaarden tijdig te screenen en waar nodig aan te passen. Zo bent u vóór 1 september 2027 klaar voor het nieuwe wettelijke kader.

Geschreven door Ahsen Cakmak

 

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.